آیا تنبلی چشم ارثی است؟ هر چیزی که والدین باید بدانند
وقتی والدین میشنوند فرزندشان تنبلی چشم دارد، یکی از اولین سؤالها این است:
یعنی ممکنه از ما به ارث رسیده باشه؟
پاسخ کمی دقیقتر از یک «بله» یا «نه» ساده است.
تنبلی چشم یا آمبلیوپی معمولاً یک بیماری کاملاً ارثی به معنای انتقال مستقیم از والد به فرزند نیست؛ اما سابقه خانوادگی تنبلی چشم یا برخی مشکلات چشمی میتواند احتمال ابتلا را در کودک افزایش دهد.
پس چرا بعضی بچهها تنبلی چشم میگیرند؟
تنبلی چشم زمانی شکل میگیرد که در سالهای رشد، مغز نتواند تصویر یکی از چشمها را بهخوبی دریافت و پردازش کند و بهتدریج بیشتر به چشم قویتر تکیه کند. این اتفاق میتواند به دلایل مختلفی رخ دهد؛ مثلاً:
• تفاوت زیاد شماره دو چشم
• انحراف چشم
• عیوب انکساری اصلاحنشده
• مشکلاتی که مسیر دید را مسدود میکنند، مثل بعضی انواع آبمروارید یا افتادگی پلک
بنابراین ممکن است پدر یا مادر سابقه تنبلی چشم داشته باشند، اما کودکشان هرگز به آن مبتلا نشود؛ یا برعکس، کودکی بدون سابقه خانوادگی مشخص دچار آمبلیوپی شود.
اگر در خانواده تنبلی چشم داریم، باید نگران باشیم؟
نگران شدن نه؛ زودتر بررسی کردن بله. سابقه خانوادگی یکی از عواملی است که میتواند ریسک را افزایش دهد. به همین دلیل اگر خودتان یا فرزند بزرگترتان سابقه تنبلی چشم، انحراف یا برخی مشکلات چشمی داشتهاید، بهتر است معاینه بینایی کودک را جدیتر دنبال کنید.
نکته مهم اینجاست که تنبلی چشم همیشه از روی ظاهر کودک قابل تشخیص نیست. بعضی کودکان هیچ شکایت واضحی ندارند و مشکل فقط هنگام معاینه یا غربالگری بینایی مشخص میشود.
آیا تنبلی چشم قابل درمان است؟
در بسیاری از کودکان، تشخیص و درمان زودهنگام میتواند نتیجه خوبی داشته باشد. بسته به علت و شدت تنبلی چشم، پزشک ممکن است ابتدا عینک تجویز کند و در صورت نیاز از روشهایی مانند بستن چشم قویتر یا قطره آتروپین استفاده شود.
در سالهای اخیر، روشهای مبتنی بر درمان دوچشمی و فناوریهای دیجیتال نیز مورد مطالعه قرار گرفتهاند. برای مثال، یک کارآزمایی تصادفیشده روی 50 کودک 4 تا 10 ساله، استفاده از بازی واقعیت مجازی دوچشمی را در مقایسه با پچ بررسی کرد و بهبود بینایی را در هر دو گروه گزارش کرد.
سایکلاپس چه نقشی دارد؟
سایکلاپس یکی از رویکردهای مبتنی بر واقعیت مجازی برای درمان تنبلی چشم است که زمان درمان را با فعالیتهایی مثل بازی و تماشای فیلم همراه میکند. در یک مطالعه بالینی منتشرشده در Journal of Pediatric Ophthalmology & Strabismus، برنامه واقعیت مجازی بهصورت یک ساعت در روز، در کودکان مبتلا به تنبلی چشم بررسی شده و سرعت درمان را تا چهار برابر نسبت به بقیه روش های درمانی افزایش میدهد.
البته انتخاب روش درمان باید بر اساس معاینه، علت و شدت تنبلی چشم و نظر متخصص چشم انجام شود.
یک نکته مهم برای والدین
اگر تنبلی چشم در خانواده شما سابقه دارد، آن را به معنی «حتماً به ارث رسیدن» ندانید. سابقه خانوادگی یعنی بهتر است چشمهای کودک را زودتر و منظمتر بررسی کنیم؛ نه اینکه منتظر بمانیم تا خودش از مشکلش شکایت کند. گاهی مهمترین کاری که میتوان برای بینایی آینده کودک انجام داد، همین یک معاینه بهموقع است.